نوجوانی درقران

شخصیت جوان از دیدگاه قرآن و عترت       size [KB4 ]      times 0 د      دفعات بازدید: 511 save    favarites    size [KB4 ]      times 0 د      دفعات بازدید: 511 save    favarites   

 

از منظر قرآن، مجموع فراز و نشیب زندگی انسان در سه مرحله می‌باشد؛ مرحله ضعف کودکی، دوران قوت و قدرت جوانی و مرحله ضعف و ناتوانی پیری. چنانچه در سوره روم آیه 54 می‌فرماید: خدا همان کسی است که شما را آفرید، در حالی که ضعیف بودید، سپس بعد از این ضعف و ناتوانی قدرت بخشید

 

 

اسلام که جامع‌ترین و غنی‌ترین مکتب آسمانی و منبع پویا ترین معارف اسلامی است، بیشترین توصیه‌ها را در هدایت و تربیت نسل جوان و رسیدگی و ساماندهی امور آنها دارد. پیامبر گرامی اسلام فرموده‌اند: به شما توصیه می‌کنم که به جوانان توجه و عنایت خاص نمایید و در مورد آنان به بهترین وجه رفتار کنید؛ چرا که آنها قلب‌هایی لطیف و پرفضیلت دارند.

 

به شهادت تاریخ اولین و بیشترین استقبال کنندگان از دین مبین اسلام جوانان بوده‌اند و پیامبر همواره بر هدایت و تربیت آنها تأکید داشته‌اند.

 

سنین جوانی و اهمیت آن در قرآن

 

از منظر قرآن، مجموع فراز و نشیب زندگی انسان در سه مرحله می‌باشد؛ مرحله ضعف کودکی، دوران قوت و قدرت جوانی و مرحله ضعف و ناتوانی پیری. چنانچه در سوره روم آیه 54 می‌فرماید: «خدا همان کسی است که شما را آفرید، در حالی که ضعیف بودید، سپس بعد از این ضعف و ناتوانی قدرت بخشید و باز بعد از قوت، ضعف و پیری قرار داد، او هرچه بخواهند می‌آفریند و اوست عالم و قادر.»

 

از نظر قرآن جوانی دوران قدرت است و جوان بر بلندای قله حیات خویش ایستاده و باید از این موقعیت به نح احسن استفاده کند.

 

پیامبر اکرم نیز فرموده‌اند: «همانا که خداوند متعال فرشتگانی دارد که هر شب نزول می‌کنند و ندا می‌دهند ای جوانان بیست سال! کوشش و جدیت کنید و برای نیل به کمالات انسانی مجاهده نمایید.»

 

«ثریا سلیمانی‌فر»، محقق و پژوهشگر، در این‌باره در مقاله خود چنین می‌آورد: «علاوه بر بیان ارزش این دوران، خداوند متعال در آیات متعددی مراحل مختلف حیات بشر را متذکر شده و دوران جوانی در قرآن تحت عنوان «بلوغ اشد» معرفی گردیده است؛ بنابر بیان قرآن، حیات انسان شامل دوران رحم، مرحله طفولیت، دوران نوجوانی و سپس مرحله پیری می‌باشد و مرحله جوانی دوران مهم است و گویا هدف و غایب مراحل قبل می‌باشد، چرا که با عبارت «ثم لتبلغوا اشدکم» بیان شده، یعنی تا انیکه برسید به دوران جوانی»

 

حضرت امیر(ع) به همراه غلام جوان خود قنبر به بازار بزازها مراجعه نموده و دو لباس تهیه می‌نمایند، یکی به قیمت سه درهم و یکی به قیمت دو درهم و لباس گران‌تر را به غلام می‌دهند. وقتی غلامشان از ایشان می‌خواهند که لباس گرانقدر را خود حضرت تن کنند، ایشان می‌فرماید: «انت شاب و لک شرة الشباب» یعنی ای قنبر! تو جوان هستی و در تو میل و رغبت زیادی به جمال و زیبایی است. (پس لباس نیکوتر را شما بپوش)

 

شناخت ویژگهای جسمانی

 

در سال‌های اولیه بلوغ به سبب افزایش ترشیح هورمون‌های غدد آندوکرین، تغییرات عمیقی در ارگانیزم بدن به وجود می‌آید و تعادل نسبی نوجوان به هم می‌خورد. رشد در این دوره چنان پرشتاب و سریع انجام می‌گیرد که آن را به «جهش» تعبیر کرده‌اند.

 

رشد جهشی مربوط به سال‌های بلوغ و نوجوانی است و حدوداً چهار سال طول می‌کشد و سپس حالت تدریجی به خود می‌گیرد و در دوران جوانی آهنگی تدریجی به خود گرفته و به نهایت و اوج خود می‌رسد. به سبب این تغییر و تحولات، نوجوانان توجهی افراطی نسبت به وضع ظاهری خود نشان می‌دهند. بسیای از والدین نسبت به تغییر رفتارهای نوجوانان خود در آرایش وضع ظاهری ابراز نگرانی کرده و بنای مخالفت را با آنان می‌گذارند. در حالی که این تغییرات از خواهش‌های عزیزی و فطری دوران نوجوانی است. تمایل به زیبایی و جمال از خواهش‌های فطری بشر است که در نوجوانان و جوانان تظاهر بیشتری دارد و این نکته از دیدگاه امیرمومنان نیز مطرح گردیده و ایشان در توجه به این حس و پرورش آن عنایت خاصی کرده‌اند.

 

از امام باقر روایت شده که: «حضرت امیر(ع) به همراه غلام جوان خود قنبر به بازار بزازها مراجعه نموده و دو لباس تهیه می‌نمایند، یکی به قیمت سه درهم و یکی به قیمت دو درهم و لباس گران‌تر را به غلام می‌دهند. وقتی غلامشان از ایشان می‌خواهند که لباس گرانقدر را خود حضرت تن کنند، ایشان می‌فرماید: «انت شاب و لک شرة الشباب» یعنی ای قنبر! تو جوان هستی و در تو میل و رغبت زیادی به جمال و زیبایی است. (پس لباس نیکوتر را شما بپوش)

 

«الشرة» یعنی حرص شدید و غلبه حرص، و در روایت مذکور منظور میل بسیار زیادی به زیبایی و آراستگی می‌باشد که با پوشیدن لباسی زیبا در غلام جوان ارضا می‌گردد و حضرت امیر به امر مهم توجه نموده‌اند.

 

در دین مبین اسلام روایات متعددی در مورد پاکیزگی عمومی بدن، رسیدگی به موی سر وصورت، ناخن، لباس، عطرزدن و مسواک زدن وجود دارد. امام صادق (ع) نیز فرموده‌اند: «لباس نیکو بپوش و آراسته باش که خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد اما باید از راه حلال باشد.»

 

علاوه بر ظاهر، زیبایی معنوی هم در دین اسلام مورد تأکید است و بهترین لباس در سوره اعراف، لباس تقوی عنوان شده است و حضرت امام صادق(ع) فرموده‌اند: «زیباترین لباس برای مؤمن لباس تقوی و لطیف‌ترینشان لباس ایمان است و خداوند متعال فرموده‌اند: لباس تقوی بهترین است.»

 

شناساندن الگوهای ایمانی و اخلاقی از وظایف مربیان، والدین و مسئوولان امور آموزشی و تربیتی می‌باشد. اگر شخصیت پر نفوذ رسول خدا (ص) به ویژه در دوران نوجوانی و جوانی ایشان به جوانان شناسانده شود و بر عنصر اخلاقی شخصیت آن رسول گرامی که «محمد امین» لقب یافته بود تأکید شود و این حقیقت بیان شود که آن حضرت در جوانی به این لقب مفتخر شده بودند؛ هاله‌ای از پاکی، قداست و حرکت، نوجوانان را به وجد در می‌آورد و شیفته رسول اکرم (ص) و مجذوب شخصیت وی می‌شوند.

 

طلب شخصیت و عزت شخص

 

طلب شخصیت و عزت شخص ؛ جوانان در طلب شخصیت و کسب عزت نفس می‌باشند و مایلند هرچه زودتر شخصیتی ثابت و مستقل برای خود بسازند و موجبات رشد خود را فراهم نمایند و صلاحیت‌های لازم را برای پذیرش در جامعه را به دست آورند.

 

پیامبر گرامی اسلام در کلام گوهربار خود این نکته را متذکر شده و می‌فرمایند: «الولد سید سبع سنین و عبد سبع سنین و وزیر سبع سنین»، در توضیح این روایت باید گفت: «فرزند در هفت سال اول به سبب ناتوانی جسم و نارسایی فکر مورد عطوفت و ترحم والدین است و والدین از روی رحمت به خواسته‌های او عمل می‌کنند، لذا کودک بر پدر و مادر آقائی می‌کند. در هفت سال دوم به سبب اینکه به اندازه نیرومند شده مانند گذشته مورد ترحم نیست و وظایف خود را در غالب دستور از پدر و مادر می‌گیرد. هفت سال سوم که دوره بلوغ و جوانی است، دوره‌ای دارای ارزشهای والا است و پیامبر اکرم با دادن نسبت وزارت به جوانان در حقیقت چندین نکته را مورد اهمیت قرار داده‌اند.

 

اول اینکه نوجوان و جوان دارای ارزش هستند و باید مورد احترام و تکریم قرار گیرند. احترام قائل شدن برای آنها اولین قدم در دادن شخصیت و بالا بردن عزت نفس آنها است، دوم اینکه به پدر و مادر تذکر می‌دهد که دوران نوجوانی از کودکی جداست و علاوه بر احترام قائل شدن باید به نوجوانان مسئولیت هم داده شود تا در ضمن اجرای آن به توانمندی‌های خود دست یابد و با کسب موفقیت، شخصیت خود را به اثبات و انسجام برساند؛ همانند یک وزیر در کشور کوچک خانواده.

 

طلب شخصیت با کسب عزت نفس یعنی ارزشیابی انسان در مورد خودش که با مفهوم هویت در ارتباط است، ارتباط مستقیم دارد و ضعف و قوت خصوصیات شخصیتی هر فرد با میزان موفقیت وی در کسب عزت نفس در ارتباط‌ است. امیر مؤمنان می‌فرمایند: «هر کس به شرف معنوی و کرامت و عزت نفس خود عقیده دارد، با پلیدی گناه خوارش نخواهد ساخت.» همچنین امام هادی(ع) فرموده‌اند: «هر کس که خود را ضعیف و خوار می‌داند و در باطن احساس پستی و حقارت می‌کند، از شر او ایمنی نداشته باش.»

 

فرزند در هفت سال اول به سبب ناتوانی جسم و نارسایی فکر مورد عطوفت و ترحم والدین است و والدین از روی رحمت به خواسته‌های او عمل می‌کنند، لذا کودک بر پدر و مادر آقائی می‌کند. در هفت سال دوم به سبب اینکه به اندازه نیرومند شده مانند گذشته مورد ترحم نیست و وظایف خود را در غالب دستور از پدر و مادر می‌گیرد. هفت سال سوم که دوره بلوغ و جوانی است، دوره‌ای دارای ارزشهای والا است و پیامبر اکرم با دادن نسبت وزارت به جوانان در حقیقت چندین نکته را مورد اهمیت قرار داده‌اند.

 

الگویابی

 

یکی از ویژگی‌های شخصیت انسان در دوران نوجوانی، الگویابی است که در راستای رشد و شکل‌گیری هویت رخ می‌دهد. نوجوانان، به دنبال الگویی هستند که آن را دوست داشته باشند و سعی می‌کنند شخصیت خود را مطابق با آن الگو کنند.

 

انتخاب الگو در راستای ارزش‌های هر فرد می‌باشد؛ جوانانی که ارزش‌های معنوی، دینی و اخلاقی برایشان مهم است، الگوهای خود را از میان شخصیت‌های مذهبی پیدا می‌کنند و جوانانی که قدرت بدنی، جمال ظاهری، ثروت و امثال اینها برایشان مهم است از افرادی که در این زمینه‌ها مطرح هستند، پیروی می‌کنند. نیاز به الگو و توجه به آن از دیدگاه قرآن نیز مطرح گردیده و خداوند متعال بهترین اسوه و سرمشق را برای بشر معرفی کرده است:

 

«لقد کان فی رسول الله اسوه حسنه » (احزاب، 33/21) برای شما در زندگی رسول خدا سرمشق نیکویی است، برای آنها که امید به رحمت خدا و روز رستاخیز دارند و خدا را بسیار یاد می‌کنند.»

 

خداوند متعال، رسول گرامی خویش را بهترین الگو برای انسان‌ها معرفی می‌نماید و در کنار ارائه الگو، ارزش‌های اساسی حیات انسان را نیز مطرح می‌کند، ارزش‌هایی چون ایمان به خدا و روز قیامت که انگیزه حرکت در مسیر زندگی هستند. بدون شک کسی که قلبش از چنین ایمانی لبریز نباشد، پیروی از رسول خدا برایش مقدور نیست.

 

شناساندن الگوهای ایمانی و اخلاقی از وظایف مربیان، والدین و مسئوولان امور آموزشی و تربیتی می‌باشد. اگر شخصیت پر نفوذ رسول خدا (ص) به ویژه در دوران نوجوانی و جوانی ایشان به جوانان شناسانده شود و بر عنصر اخلاقی شخصیت آن رسول گرامی که «محمد امین» لقب یافته بود تأکید شود و این حقیقت بیان شود که آن حضرت در جوانی به این لقب مفتخر شده بودند؛ هاله‌ای از پاکی، قداست و حرکت، نوجوانان را به وجد در می‌آورد و شیفته رسول اکرم (ص) و مجذوب شخصیت وی می‌شوند.

خداوند متعال نه تنها در قرآن پیامبر اکرم (ص) را به عنوان الگوی نمونه معرفی می‌نماید، بلکه ماجرای زندگی و ویژگی‌های جوانانی را نیز برشمرده که بهترین الگو و سرمشق برای جوانان هستند. نوجوان شجاع، پرشور، انقلابی و مبارزی که در شانزده سالگی در مقابل طاغوت زمانه ایستاد و بت شکنی نمود و با منطق صریح خود مردم را متوجه اشتباهاتشان نمود، کسی نیست جز حضرت ابراهیم (ع).

در سوره مبارک انبیا آمده است که حضرت ابراهیم(ع) مبارزه علیه بت پرستی را از خانواده و نزدیکانش شروع کرد و با دلایل منطقی و استدلال محکم آنان را به سوی توحید دعوت می‌نمود، ولی به سبب بی‌اعتنائی قومش تصمیم به انجام کاری گفت تا آنان را منقلب کند و تأثیر بیشتری بگذارد.

بنابراین روزی که مردم به خارج شهر رفته بودند، همه بت‌ها را شکست و تبر را بر گردن بت بزرگ نهاد. وقتی مردم این صحنه را دیدند، گفتند: «تنها کسی که می‌تواند این کار را کرده باشد، جوانی به نام ابراهیم(ع) است.»

 

/ 0 نظر / 7 بازدید